محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود
149
تحفه خانى ( فارسى )
از انتقال از بلد ببلد ديگر انتقال از هيئه بهيئه است و از جمله وصاياى حذاق اطبا حذر از معالجات قويه است در فصول قويه مثل زمستان و در بلدان شمالى شديد البرد و تابستان و در بلدان جنوبى شديد الحر و فايده اين قيود اين است كه اگر معالج در تابستان بضرورت علاج بدوا در بلاد بارده كند محذورى نيست و همچنين اگر در زمستان در بلاد حاره باعطاى ادويهء مسهله كند نيز محذورى نيست اگرچه در فصلين مذكورين احتياج بدوا افتد بمقتضاى الضرورات تبيح المحظورات مىبايد البته اقدام نمايد چه حذر در اوقاتى كه مراد حفظ صحت باشد مشروط است و ببايد دانست كه ارباب صناعت طبابت در هر انحراق مزاجى و امتلاى خلطى متصدى معالجه بضد نمىشوند بلكه در بسيارى از سوء المزاج بعد از مراعات حسن تدبير اكتفا بتعديل و تبديل مزاج باشربه معتدله مىكند و از جمله وصايا مراعات اين قانونست كه هرجا كه بر معالج مشكل شود كه مرض حار است يا بارد معالجه بدواى شديد الكيفية در حرارت يا برودت نكند و بايد كه در علاج بسبب اثر عرضى مغرور نشود [ 73 ] مقاله در بيان معالجات امراض سوء المزاج بقوانين كليه بروجه كلى اما اگر سوء المزاج مادى نيست در آن تعديل و تبديل مزاج كافيست و پسنديده و اگر ماديست استفراغ ماده موجب اگر دمويست بفصد و حجامت بايد كرد و اگر از اخلاط ثلثه ديگر است بمسهل مناسب آن خلط و يا بمقئ مناسب خلط موجب اگر مثل ماده بجانب فوق باشد و خصوصا كه صفرا باشد و الا سعى بحفظ صحت و منع سبب بايد كرد پس معالجه با اشياء حاره جهت نضج سدّه بايد كرد كه متحرّز از تبريدى باشد زيرا كه درين حين موجب تحجر ماده است و ازدياد حرارت